Türkiye’deki sivil-asker ilişkileriyle pek meşgul oluyordu. Genelkurmay Başkanlığı, Milli Savunma Bakanlığı’na bağlanmalıdır ki sivil otoritenin üzerine bir vesayet halinde bulunduğu varsayılan örtülü müdahalelerin ortadan kalkması sağlansın. O kadar da değil! Hollandalı bakan aynı zamanda da askerin laiklik konusunda vaziyet almasından hiç memnun değildi. Kürt sorununa bakış açılarından da yakınıyordu.
Kıbrıs- Ermenistan askeri harcamalarının ille Meclis tarafından denetlenmesini de istiyordu. Türkiye-AB ilişkileri gibi üstüne vazife olmayan konularda ciddi çalışmalar yapıyordu. Bu nedenle CESS 2006 yılında yayımladığı bir raporda, bu hedefleri içeren görüşler ve açıklamalar yer aldı. İşte bu görevi Hollanda, CESS Enstitüsü’ne vermişti.
Enstitü Türkiye’de 2004-2011 yıllarını kapsayan toplantılar yaptı. Bu toplantılarda emekli Tümgeneral Armağan Kuloğlu, emekli Orgeneral Edip Başer de görev aldı. İşte bu görevi Hollanda, CHP Genel Başkan Yardımcısı Bursa Milletvekili Onur Öymen de bu toplantılara katıldı. Bir süre sonra Armağan Kuloğlu ve Edip Başer çalışmalardan fikir uyuşmazlığı nedeniyle ayrıldı.
İki asker kendi ordularının görev uygulamaları konusundaki düşünceleri dinlemeye bile tahammül edemedi. Onur Öymen’in aleyhte yaptığı konuşmadan ne 195 sayfalık raporda söz edildi, ne de basının liboş takımı gerçeklerden değil, Batılıların Büyük Ortadoğu Projesi’nin değirmenine su taşımaktan vazgeçti.
195 Sayfalık Raporda Özetle Neler Vardı?
Raporda 2006 yılında Türk hükümet yetkilileriyle Brüksel’de görüşmeler yapıldığı da bildirilmektedir. Ayrıca 2004 yılından beri her yıl CESS, bu konuda ilerleme raporları da yayımlamaktaydı. 195 sayfalık raporda dile getirilen bazı görüşler aşağıda özetlenmiş halde bulacaksınız.
Bu rapor, Hollanda Dışişleri Bakanlığı’nın mali katkısı ve teşviki ile hazırlanmıştır. Çalışma İstanbul Policy Center (IPC) ve Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi’nin (ASAM) işbirliği ile yürütüldü. ASAM, 2005 yılının Nisan ayında bu çalışmadan çekildi. İki emekli general 2005 yılının Nisan ve Mayıs aylarında bu raporun kendi görüşlerini yansıtmadığı gerekçesi ile çalışmadan çekildi.
Çalışma grubunun başkanlığını Hollanda eski Savunma Bakanı Van Eekelen yapmıştı. Çalışmaya Türk, Hollandalı, İngiliz bilim insanları katılmıştı. Bizden de bu çalışmalara katılan bilim adamı hüviyetlilerin hemen hepsinin yıllarca ikinci Cumhuriyet’, savunan ve TSK’nın eğilimlerinden ve Atatürkçü görüşü savunanlardan olmaması dikkat çekicidir. Raporda ne yazıyor? Amaç nedir?
Sivil-asker ilişkileri AB’nin hukukunda ayrıntılı biçimde yer almıyor. Kopenhang kriterleri yoruma ve tartışmaya açıktır. TSK’nın demokratik kontrolünden açıkça söz etmiyor. Buna rağmen, AB, Ankara Hükümeti’ne Silahlı Kuvvetler’in siyasi gücünü azaltması için çağrıda bulunuyor. Sivil makamlar, ulusal güvenlik stratejisinin hazırlanmasında ve uygulanmasında denetleyici rol oynamalıdır.
Savunma harcamaları üzerinde Meclis denetimi tam olarak sağlanmalıdır. Genelkurmay Başkanı’nın Savunma Bakanı’na bağlanması gerekmektedir. Andrea Mango, 2003 yılındaki “Bugünkü Türkler” kitabında halkın yüzde 88′inin Silahlı Kuvvetler’i en güvenilir kuruluş olarak saydığını belirtiyor. Mango Türk generallerini“muhafazakar ve modernlik yanlısı” olarak nitelendiriyor.
Askerler bugün bile Atatürk tarafından kurulan devletin laik niteliğinin korunmasına, devletin ve milletin bölünmesine yol açacak hususların önlenmesini ve Türkiye’nin Kıbrıs’taki haklarını korumayı ve kendi görevleri olarak saymaktadırlar. Askerlerin bu koruyucu rolü, TSK’nın tam demokratik kontrolü ile bağdaşmaz ve Türkiye’nin AB üyeliğine engel oluşturur. Generaller, Anayasa’nın koruyucusu değil hizmetkarı olmalıdır.
2004-2005 yıllarında Türk askerleri siyasette özerk bir rol oynadı. Hükümet tutumunu belirtmeden onlar kendi görüşlerini açıkladı. 2006′nın Nisan ayında Türk Hükümeti’nin yetkilileriile bağımsız uzmanlar Brüksel’de AB yetkilileri ile görüşerek sivil-asker ilişkileri konusunda Türkiye’nin AB ilkelerine nasıl uyacağını ele aldı.
2011 yılının YAŞ toplantıları başlamadan önce TSK ile iktidar partisi arasında süregelen çatışma ortamında Genelkurmay Başkanı Orgeneral Işık Koşaner ve 3 kuvvet komutanının görevlerinden ayrılmaları ve YAŞ toplantılarında cereyan eden tartışmalar sonunda ortaya çıkan durum böylece daha netleşmiyor mu?
195 sayfalık rapor ve olup bitenleri anlatmaya yarın da devam edelim.
Kurtul Altuğ/AYDINLIK
Yorum Gönder