AKP iktidarı ortalığı karıştırmaya, gündem değiştirmeye bayılıyor.
Son olarak da First leydi Emine Erdoğan ortaya çıktı ve AKP dönemine
kadar olan Cumhuriyet dönemini
"enkaz" olarak niteledi.
Cumhurbaşkanı da, Anayasa Mahkemesinin Can Dündar ve Erdem Gül
konusunda verdiği karara uymayacağını açıkladı. Emine hanımın sözleri
unutuldu, Erdoğan'ın söylemi gündeme oturdu.
Erdoğan'ın söylemi çok su kaldırır. Bu tartışma uzar gider.
O nedenle de, unutturulmaya çalışılan, Emine Erdoğan'ın AKP'nin devraldığını iddia ettiği
"90 yıllık enkaz" konusundaki görüşlerimin devamını yazmayı sürdüreceğim.
İşte,
sata sata bitiremedikleri Cumhuriyet'in kuruluşundan 1950 yılına kadar;
Atatürk, İsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanı olduğu dönemlerde
CHP
iktidarının ekonomi ve sanayi alanında yaptıklarının geniş bir özeti:
1923'te Atatürk'ün en büyük iki eseri
CHP ve Cumhuriyet kuruldu.
1924: Gölcük'te
ilk tersane ünitesi ve Devlet Demiryolları kuruldu; İstanbul - Ankara
arasında ilk uçak seferi yapıldı. Türkiye İş Bankası ve Türkiye
Tütüncüler Bankası kuruldu. İlk milli sigorta Anadolu Sigorta faaliyete
geçti. Bursa'da Karacabey Harası, İstanbul'da Liman İşleri inhisarı
kuruldu. 1920'de Atatürk tarafından kurulan Anadolu Ajansı, Anonim
Şirkete dönüştürüldü. Gazi Orman Çiftliği kurulmaya başlandı.
1925: Eskişehir
Cer Atölyelerinde demiryolu malzemesi üretecek birimler hizmete
girdi. Adana Mensucat Fabrikası üretime başladı. Türkiye'nin ilk
betonarme köprüsü Menderes Nehri üzerine yapıldı. İlk Cumhuriyet altını
basıldı. Tayyare Cemiyeti'nin katkılarıyla Ankara'da Türk yapımı ilk
planör uçuruldu. Şeker Fabrikaları kurulmasına ilişkin kanun kabul
edildi.
1926: Demir Çelik Sanayii’nin
kurulmasına ilişkin kanun yayımlandı. Türk Telsiz Telefon Şirketi
kuruldu. Eskişehir Uçak Bakım İşletmesi açıldı. Yabancı gemilere
tanınan ayrıcalıkları kaldıran Kabotaj Kanunu yürürlüğe girdi. Alpullu
Şeker Fabrikası işletmeye açıldı. Ankara otomatik telefonu işletmeye
açıldı. İstanbul'da inşaat demiri üreten ilk haddehane faaliyete
geçti. Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri kuruldu. Kayseri Uçak ve
Motor Fabrikası açıldı. (1950'li yıllarda Adnan Menderes hükümetince
kapatılana kadar bu fabrikada toplam 112 savaş uçağı üretildi.) Bakırköy
Çimento Fabrikası kuruldu. Uşak Şeker Fabrikası işletmeye açıldı.
1927: Teşviki
Sanayi Kanunu kabul edildi. Bünyan Dokuma Fabrikası hizmete
girdi. Ankara - Kayseri ve Samsun - Havza - Amasya demiryolları
açıldı. Bursa Dokumacılık Fabrikası açıldı.
1928: Anadolu
Demiryolu Şirketi yabancılardan satın
alındı. Haydarpaşa-Eskişehir-Konya ve Yenice-Mersin Demiryolları
yabancılardan satın alındı. Ankara Çimento Fabrikası ve Ankara Numune
Hastanesi açıldı. Refik Saydam Hıfzısıhha Enstitüsü kuruldu. İstanbul
Bomonti'de Türk Mensucat Fabrikası hizmete girdi. Amasya - Zile
ve Kütahya - Tavşanlı demiryolu açıldı. Malatya Elektrik Santralı
açıldı. İstanbul'da Üsküdar, Bağlarbaşı ve Kısıklı'da tramvay hatları
açıldı.
1929: Gaziantep'te Mensucat
Fabrikası, Ayancık Kereste Fabrikası işletmeye açıldı. Mersin- Adana
demiryolu yabancılardan satın alındı. Trabzon Vizera Hidroelektrik
Santralı hizmete girdi. İstanbul'da Fatih-Edirnekapı tramvay hattı
işletmeye açıldı . Anadolu-Bağdat, Mersin- Tarsus Demiryolları
ile Haydarpaşa Limanı yabancılardan satın alındı. Kütahya- Emirler,
Fevzipaşa-Gölbaşı demiryolları açıldı. Paşabahçe Rakı ve İspirto
Fabrikası hizmete girdi.
1930: Ankara - Sivas ve
Kayseri Şarkışla Demiryolu Hattı ulaşıma açıldı. Mecidiyeköy Likör ve
Kanyak Fabrikası açıldı. İstanbul Galata Köprüsü'nden 70 yıldan beri
alınan köprü geçiş ücreti kaldırıldı.
1931 :
Bursa- Mudanya demiryolu yabancılardan satın alındı. Gölbaşı - Malatya
demiryolu açıldı. Tekel Genel Müdürlüğü ile Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankası kuruldu.
1932 : Devlet Sanayi Ofisi
(DSO) kuruldu. Samsun- Sivas, Kütahya - Balıkesir ve Ulukışla - Niğde
demiryolları hizmete açıldı. Diyarbakır Tekel Rakı Fabrikası işletmeye
sokuldu. Sanayi Teşvik Kanunu ile toplam 1473 işletme teşvikten
yararlandırıldı. İzmir Rıhtım İşletmesi yabancılardan satın
alındı. Türkiye Sanayi Kredi Bankası kuruldu.
1933: Eskişehir
Şeker Fabrikası açıldı. Sümerbank resmen faaliyete geçti. İstanbul -
Ankara arasında düzenli uçak seferleri başladı. Adana-Fevzipaşa
ve Ulukışla - Kayseri demiryolu açıldı. İller Bankası ile Zonguldak
Yatırım Bankası ve Kayseri Milli İktisat Bankası kuruldu. Havayolları
Devlet İşletmesi kuruldu. Samsun- Çarşamba demiryolu hattı yabancılardan
satın alındı. Halk Bankası kuruldu. Ankara'da Yüksek Ziraat Enstitüsü
açıldı.
1934: Bandırma- Menemen- Manisa
ile İzmir -Kasaba , Basmane Afyon demiryolu yabancılardan satın
alındı. Keçiborlu Kükürt Fabrikası , Turhal Şeker Fabrikası, Isparta
Gülyağı Fabrikası üretime başladı. Kayseri Uçak ve Motor Fabrikasında
üretilen ilk uçağın deneme uçuşu yapıldı. Sümerbank Bakırköy Bez
Fabrikasının açılışı yapıldı. Süttozu Fabrikası Bursa'da
açıldı. Zonguldak Kömür Yıkama Fabrikası işletmeye açıldı. Demiryolu
Elazığ'a ulaştı.
1935: Aydın Demiryolları
yabancılardan satın alındı. Amortisman Sandığı kuruldu. MTA (Maden
Teknik Arama) Enstitüsü, ETİBANK , Türkiye Şeker Fabrikaları
A.Ş., Türkkuşu kuruldu. İstanbul Rıhtım Şirketi yabancılardan satın
alındı. Ankara'da troleybüs hattı işletmeye açıldı. Fevzipaşa - Ergani -
Diyarbakır demiryolları açıldı. Paşabahçe Şişe ve Cam Fabrikası
ile Zonguldak Türk Antrasit Fabrikası işletmeye açıldı. Afyon - Isparta
demiryolu açıldı. Sümerbank Kayseri Dokuma Fabrikası ve Ankara Mamak'ta
Gaz Maskesi Fabrikası hizmete açıldı.
1936: Kabotajın
Deniz Yolları İdaresi'ne geçmesi sağlandı. Ankara Çubuk Barajı
açıldı. Edirne-Sirkeci Şark Demiryolları yabancılardan satın
alındı. Haydarpaşa Numune Hastanesi hizmete girdi. Sümerbank Malatya
İplik ve Bez Fabrikası, İzmit Kâğıt ve Karton Fabrikası hizmete
girdi. Elazığ Şark Kromları İşletmesi kuruldu. İzmir Havagazı Şirketi
ile İstanbul Telefon Şirketi yabancılardan satın alındı.
1937 : Sümerbank
Konya Ereğlisi Dokuma Fabrikası üretime başladı. Kozlu Kömür
İşletmeleri yabancılardan satın alındı. Çatalağzı - Zonguldak
ve Diyarbakır - Cizre demiryolu açıldı,Toprakkale - İskenderun
demiryolu yabancılardan satın alındı. Ankara'da ilk Bira Fabrikası
kuruldu. Ankara'da Motorlu Tayyarecilik Okulu açıldı. Urfa'da
Ceylanpınar Devlet Üretme Çiftliği ve Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası
üretime başladı. Denizbank kuruldu. İstanbul ve Trakya Demiryolları
yabancılardan satın alındı. Yozgat Termo-Elektrik Santralı hizmete
verildi.
1938: Gemlik Suni İpek Fabrikası
açıldı. İzmir Telefon Şirketi yabancılardan satın alındı. Ankara
Radyoevi hizmete girdi. Divriği Demir Madenleri ile Bursa Merinos
Fabrikası faaliyete geçti. Murgul Bakır İşletmeleri satın alındı. Devlet
Havayolları Genel Müdürlüğü kuruldu. Eskişehir İspirto Fabrikası
açıldı. İstanbul Elektrik Şirketi yabancılardan satın alındı. Toprak
Mahsulleri Ofisi (TMO) kuruldu. Sivas - Erzincan demiryolu
açıldı. Giresun'da Fiskobirlik kuruldu.
1939: Diyarbakır
Ergani Bakır İşletmesi hizmete girdi., Karabük Demir Çelik Kok
Fabrikası, Karabük Demir Çelik Boru Fabrikaları üretime
başladı. İstanbul'da yabancıların işlettiği Tramvay Şirketi tesisleri
ve Tünel İşletmesi devralındı. Bursa ve Mersin elektrik tesisleri
ile Adana Elektrik Şirketi devletleştirildi. Sivas Demiryolu Makineleri
Fabrikası kuruldu. Aydın'da 4000 köylüye toprak dağıtıldı. İstanbul'da
İETT kuruldu. Karabük Demir Çelik Fabrikası Yüksek Fırınları hizmete
girdi. Ankara Havagazı Şirketi devletleştirildi. İlk Türk denizaltısı
Haliç'te denize indirildi. Sivas - Erzurum demiryolu açıldı.
(Cumhuriyetin ilk 15 yılında kazma kürekle yapılan demiryolu 3.000
kilometreye ulaştı.) Tekirdağ Şarap Fabrikası hizmete açıldı.
1940 : Kozabirlik, Türk
Petrol Şirketi , Ereğli Kömür, Garp Linyitleri İşletmeleri
kuruldu. Haliç’te yapılan ikinci Türk denizaltısı donanmaya katıldı.
1941: Gebere
Barajı açıldı. Petrol Ofisi kuruldu. Türk Hava Kurumu Ankara'da uçak
fabrikası faaliyete geçti. THY Yurtiçi uçuş merkezlerini 11'e çıkardı.
1942: Ankara
Etimesgut'ta üretilen ilk Türk uçağı deneme uçuşları yaptı. Dalaman ve
Hatay Devlet Üretme Çiftlikleri kuruldu. İlk Türk ilaç fabrikası
Eczacıbaşı İlaç Fabrikası Levent'te açıldı.
1943: Ticaret
ve Sanayi Odaları, Esnaf Odaları ve Ticaret Borsası Kanunu kabul
edildi. Zonguldak - Kozlu demiryolu açıldı. İstanbul'da Atatürk Bulvarı
ile Ankara'da Gençlik Parkı açıldı. Diyarbakır - Batman Demiryolu
faaliyete geçti. Seyhan Regülatörü ve Sivas Çimento Fabrikası açıldı.
1944: Türkiye
Zirai Donatım Kurumu (TZDK) kuruldu. İzmit Klor Alkali Fabrikası
hizmete girdi. İzmit Selüloz Fabrikaları işletmeye alındı. Türk Hava
Kurumu'nun Ankara'daki uçak fabrikasında 140 eğitim uçağı, ambulans
uçakları ve çok sayıda planör üretildi. İzmit'te Gazete ve Sigara Kâğıdı
Fabrikası açıldı. Yeşilköy'de yerli sermaye ile üretilen ilk Türk özel
yolcu uçağının denemesi yapıldı. Mersin Limanı hizmete açıldı. Gaziantep
Havaalanı açıldı.Fevzipaşa - Malatya, Diyarbakır - Kurtalan demiryolu
hizmete girdi. Sakarya'da Ziraat Alet ve Makineleri Fabrikası üretime
başladı
1945: Şirketi Hayriye devlet tarafından
satın alındı. İskenderun Limanı hizmete girdi. Türkiye ilk defa yerli
ampul üretimine başladı. Çiftçiyi ve Köylüyü Topraklandırma Kanunu kabul
edildi. Ormanlar koruma amacıyla devletin mülkiyetine geçti. İstanbul
-Londra, İstanbul - Paris uçak seferleri başladı.
1946: İşçi
Sigortaları Kurumu yürürlüğe girdi. İstanbul - Ankara arasında yataklı
tren seferleri başladı. Elazığ Tekel Şarap Fabrikası hizmete girdi.
1947: Palu - Genç demiryolu açıldı. Rize Çay Fabrikası hizmete girdi. Eskişehir Demiryolu Takım Fabrikası hizmete girdi.
1948: Köprüağzı
- Maraş demiryolu açıldı. Çatalağzı Termik Santralı hizmete
girdi. Ankara Etimesgut'ta kurulan Uçak Motor Fabrikası hizmete girdi.
1949: Porsuk
Barajı açıldı. İstanbul'da Kartal- Yalova araba vapuru hattı
açıldı. Sümerbank Ateş Tuğla Fabrikası Filyos'ta açıldı. Muş'ta
Alparslan Devlet Üretme Çiftliği kuruldu. Murgul Bakır İşletmeleri
üretime başladı.
Emine hanımın sözünü ettiği enkaz bu.
Kaldı
ki, 1950 ile 2002 yılları arasında yapılan devlet yatırımları yok bu
saydıklarım arasında. Barajlar, fabrikalar, rafineriler, elektrik
santralları ve daha niceleri.
AKP iktidarının Demokrat Parti dönemi ile ilgili bir sıkıntısı yok. Onun derdi CHP dönemi.
O nedenle de CHP döneminde döşenen demiryollarını bir küçümsüyor, AKP'nin yetkilileri.
Beğenmediklerinden demiryollarına bir göz atalım.
1923
ile 1950 arası kazma kürek kullanılarak, teknolojiden uzak, zor
koşullarda tüneller açılarak tam 3 bin 764 kilometre demiryolu yapılmış.
Demokrat Parti döneminde, 1950-2003 yılları arasında yalnızca 945
kilometre demiryolu döşenmiş.
Çok övünülen, AKP'nin ilk 10
yılında modern araçlarla kazandırılan demiryolu uzunluğu toplam 1086
kilometre. Bu da yılda ortalama 108 kilometre demiryolu döşendiği
anlamına geliyor. Yani, 1920'lerde 30'larda, 40'larda döşenen yıllık 139
kilometre demiryolunun altında.
Bu da övünülecek değil, susulması, ilk 27 yılın koşulları ile kıyaslanırken utanılması gereken bir sonuç.
AKP'nin çok eleştirdiği CHP iktidarı döneminde yapılan , ekonomik işleri, kurulan fabrikaları sıralamaya çalıştım.
Hala
anlamayanlar çıkarsa yapacak bir şey yok. Tekrar edeyim. Bu dönemde
yapılanlar bu iktidarın hayallerine sığmaz. Onlar yapmayı değil, satmayı
bilirler.
Not:
1923 - 1950 arasında tüm bu
eserler yaratılırken ve yatırımlar gerçekleştirilirken tek kuruş bile
borç alınmadığı gibi, Osmanlı'nın bıraktığı Düyun-u Umumiye borçları da
son kuruşuna kadar ödenmiş, 1929 dünya krizi yaşanmış, 2'nci dünya
savaşı tüm dünyayı sarsmıştır.
Nahit Duru abcgazetesi