Tekke ve zaviyeler niçin kapatıldı? - Rıza Zelyut

Seçim atmosferine girildiğinde;  CHP'nin tarikatlere yanaştığı, tekke ve zaviyelerin açılmasını savunduğu iddia ediliyor.
Tekke ve zaviyelerin kapatılması ile ilgili yasa 30 Kasım 1925 tarihinde kabul edildi.
- Türkiye Cumhuriyeti kurulalı daha 2 yıl olmuştu.
*Toplumun yüzde 95'i koyu cehalet içindeydi; yoksulluk yaygındı. İnsanlar; kurtuluşu sahte hocalarda, üfürükçülerde, yatırlarda arıyorlardı.
- Yeni devlet Türkiye Cumhuriyeti'ne karşı; derhal bir yıkım ekibi oluşturulmuştu: Bu ekibin içinde devrik Osmanlı Padişahı Vahideddin'in yurt dışından yönettiği Tarikati Salahiyye Cemiyeti ( Bak, General Ali Fuad Cebesoy, Siyasi Hatıralar II, s. 163) ile Kürtçü/Kürdistancı Kürt Teali Cemiyeti;  1924'te kurulan  Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası,  feodal ağalar ve Nakşibendi tarikatinin şeyhleri ile İstanbul merkezli liman burjuvazisi yer alıyordu. (Ayrıntılar için Dersim İsyanları ve Seyit Rıza Gerçeği isimli çalışmamıza bakılabilir.)
- Bu sırada Türkiye Cumhuriyeti; İngilizler ile Musul konusunda askeri çatışmanın eşiğine gelmişti... Bu ortamda  Şeyh Sait; İngilizlerden aldığı söz ve kuvvetli destek ile, Diyarbakır merkezli bir Kürdistan Krallığı kurmak için 1925 yılının şubat ayı ortalarında isyan etti; Doğu ve Güneydoğunun önemli bir bölümünü ele geçirdi. Genç cumhuriyet çok güç duruma düştü.
-  Şeyh Sait yayımladığı isyan fetvasında: Atatürk ve arkadaşlarının İslam dininin temelini yıkmaya çalıştıklarını, Kuran'a aykırı davranıp Allah'ı ve Peygamber'i bile inkar ettiklerini; bunların ve bunlara uyanların canlarının ve mallarının isyancılara helal olduğunu ileri sürüyordu.
Genç cumhuriyet zor şartlar altında; kalkınmaya ayırdığı kaynakları savaşa ayırarak bu isyanı bastırdı ama Musul'dan da vazgeçmek zorunda kaldı...

TEMİZLİK ŞARTTI
Devlete karşı silah çekenler ile Ankara'da Terakkiperver adı altında partileşen odaklar; yenileşmeye/çağdaşlaşmaya karşı olmakla kalmıyorlar; yeni devleti de ortadan kaldırmaya uğraşıyorlardı. Bunların toplum içindeki kuvvetlerini ise; tekkelere, zaviyelere, dergahlara yerleşmiş tarikatçiler oluşturuyordu.
Yeni bir Şeyh Sait isyanını engellemek; devletin varlığını tehlikeden kurtarmak için işte bu gerici kesimin temizlenmesi gerekiyordu. Böylece tekke ve zaviyeler kapatıldığı gibi buralarda dinsel giysilerle çalışıp halkı yönlendirenler de engellendi.
Şeyh Sait isyanı; bir kırılma noktası idi ve Kürt gerçekliği artık devlete yönelmiş ciddi bir tehdit gibi görülmeye başlanacaktı.

YA BUGÜN?
1925 şartlarında tarikatler; tam anlamıyla siyasetin içindeydiler ve cumhuriyetin karşısındaydılar; bu yüzden yasaklanmaları kaçınılmazdı. Ya onlar yaşayacaktı ya da genç cumhuriyet. Bu yüzden Mustafa Kemal'in başlattığı devrimci temizlik zorunluydu.
Günümüzde ise tarikatler, cemaatleştiler. Böylece; devleti yıkmak yerine yönetmek peşine düştüler ve bunda da etkili oldular. Milli Görüş çizgisinin değişerek AKP'nin ortaya çıkması da böyledir.
CHP'lilerin tarikat olgusuna; bu değişimi görerek bakmaları gerekiyor.
Tarikat geleneğinin kendisini yenilediğini; ticaret ve sanayie el atarak toplumsallaştığı; devletin sahibi gibi davranmaya çalıştığı ortadadır. Bu realiteyi yok sayarak, ona hakaret ederek başarılı sonuç almak mümkün değildir. Toplumsal tabanı bulunan bu gerçekliği; devlet denetiminde değiştirmek, çağa uydurmak herhalde doğru bir tutum olsa gerektir.
Hele hele bugünkü CHP'yi tarikatçi göstermek; süreci hiç mi hiç okuyamamaktır...

Yorum Gönder

[blogger][facebook][disqus]

Kemalın Askeri

İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget