Biliyorsunuz irtikap günün
moda suçlaması.
Yerel Yönetimlerde iktidar
olan ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile birçok ilçelerinde ve ülke genelinde
birçok belediye başkanlıklarını kazanan ana muhalefet partisinin yerel seçimle
belediyelerde elde ettiği bu üstünlüğüne, yerel yönetimlerdeki performansıyla
cumhurbaşkanlığı ve genel seçimlerde başarılı sonuçlar almasının, özellikle de CHP Cumhurbaşkanı adayı İBB
Başkanı İMAMOĞLU'nun önünü kesmek için, siyasal iktidarın, yargı eliyle CHP belediyeleri hakkında
açtırdığı soruşturmaların vazgeçilmez suç isnadı olan ihaleye fesat karıştırma,
rüşvet ve irtikap suçları, kamuoyunun gündeminde baş köşeye oturmuş
bulunmaktadır.
Peki, adından sıkça bahsedilen ve belediye başkan ve
çalışanlarına sıkça ve kolaylıkla isnad
edilen irtikap suçu nedir? Güncelliğine istinaden, bu yazımızda siz değerli
okurlara irtikap suçu hakkında bilgi sunmaya çalışacağız.
İrtikap suçu; Türk Ceza Kanununun 250. maddesinde
tanımlanmış olup, devlet idaresini küçük düşüren itibarını ve güvenilirliğini
sarsan bir suç olması nedeniyle, kamu
idaresinin güvenilirliğine ve işleyişine karşı
suçlardan sayılan, kamu görevlileri tarafından işlenen görevi kötüye
kullanmak suçunun özel ve vasıflı bir halidir.
Bu suç üç ayrı şekilde
işlenebilir.
Ülkemizde irtikap suçunun en
çok işlendiği en klasik olan birinci hali; icbar (zorlamak, zor kullanmak)
isuretiyle irtikapdır. İcbar suretiyle irtikap da, kamu görevlisi; nüfuzunu, yani yasalardan edindiği gücünü ve
üstünlüğünü kötüye kullanarak, bir kişinin haklı veya haksız bir işini görmek
için o kişiyi kendisine veya bir başkasına menfaat(Yarar) sağlamaya veya
menfaat sağlama vaadinde bulunmaya icbar etmesi, zorlamasıdır, manevi cebir
uygulamasıdır. Bu irtikap tipinde, menfaat temin eden kamu görevlisinin icbarda
bulunup bulunmadığını, her somut olayda,
hakim bir değerlendirme yapacaktır.
İcbar suretiyle irtikap
suçuna bir örnek vermek gerekecek olursa. Gece yarısı şiddetli apandisit ağrısı
çekmeye başlayan bir hastanızı, en yakın
bir hastanenin acil servisine götürdüğünüzde, ilk tespitlere göre apandisitinin patlama
aşamasına geldiği ve derhal ameliyata alınmasının gerektiği teşhisini
öğrendiğinizde, ameliyatı yapacak olan
hastanenin nöbetçi cerrahının, nüfuz ve üstünlüğünü kötüye kullanarak, bana örneğin yüz bin Türk Lirası vermezseniz
bu ameliyata girmem veya geciktirerek girerim demek suretiyle, kendisine veya bir başkasına menfaat veya
menfaat vadi sağlaması halinde, icbar suretiyle irtikap suçu işlenmiş
sayılacaktır.
TCK. nun 250 maddesi ile bir
de icbar karinesi getirilmiş ve bir kamu
görevlisinin, haksız tutum ve
davranışlarıyla; bir kişinin haklı ve yasal bir işinin, gereği gibi görülmeyeceği, hiç görülmeyeceği
veya vaktinde ve zamanında görülmeyeceği endişesi içine sokularak, o kişinin
kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat sağlama mecburiyetinde
bırakılması halinde, icbarın var olduğu
kabul edilecektir. Bir örnek vermek gerekirse, bir kamu kuruluşundan ihale
alarak iş yapan bir müteahhit düşünelim, yaptığı ve yapacağı işin kamudan
alacağı istihkakına güvenerek bir başkasına verdiği ve vadesinin geldiği yüklü
bir çekini ödemeyebilmesi için, iş
yaptığı kamu idaresinin yetkililerine, yaptığı işin tahakkuk eden istihkakının
ödenmesi talebiyle yaptığı başvurunun sudan sebeplerle hasır altı edildiğini, gerekli
ödemenin yapılmadığını, haklı bir sebep olmaksızın, bugün git yarın gel denilerek geciktirildiğini
düşününüz, bu zor koşullarda bırakılan, alacaklı olduğu istihkakının zamanında
ödenmeyeceği ve bu nedenle de, vadesi
gelen çekini ödeyememe ve çekinin karşılıksız çıkacağı endişesine kapılan
mütahitin, istihkakını zamanında alabilmek için, bırakıldığı bu mecburiyet
içinde, ilgili kamu görevlisine veya
onun yönlendirdiği bir başkasına menfaat veya menfaat vaadinde bulunması
halinde, ilgili kamu görevlisi icbar suretiyle irtikap suçunu işlemiş
sayılacaktır.
İrtikap suçunun ikinci hali; ikna
suretiyle irtikap suçudur. İkna suretiyle irtikap suçunda, kamu görevlisi, bir
zorlamada ve icbarda, manevi cebirde
bulunmamakla birlikte, görevinin sağladığı güveni kötüye kullanmak
suretiyle gerçekleştirdiği hileli davranışlarla aldatıp ikna ederek, bir kişiyi, kendisine veya bir başkasına menfaat veya
menfaat vaadi sağlamaktadır. Mesela bir kamu görevlisi, bir kişinin yasalara
göre harca tabi olmayan bir işini, hileli davranışlarla onu aldatarak o işin
belirli bir harca tabi olduğuna ikna edip para tahsil ederek kendi cebine
atması halinde, ikna suretiyle irtikap
suçu işlenmiş olacaktır.
İrtikap suçunun üçüncü ve son
hali de kişinin hatasından yararlanarak işlenen irtikap suçudur.
Kişinin hatasından
yararlanılarak işlenin irtikap suçu, ikna suretiyle irtikap suçunun daha hafif bir
hali olup, bu suç tipinde; kişi, kamu
görevlisine haksız menfaat ve yarar sağlaması için hileli davranışlarla
aldatılarak menfaat sağlamaya ikna edilmemektedir. Ancak, kişinin; kamu
görevlisinden aldığı bir hizmet veya
yaptırdığı iş karşılığında kamuya bir ödeme yapması gerektiği konusunda yanlış
bir bilgi sahibi olmasından kaynaklanan kendi hatası ile yaptığı veya yapmak
istediği ödemenin, kişi uyarılmayarak, doğrular anlatılmayarak, kişinin
hatasından yararlanarak kabul edilerek üzerine yatılması halidir.
Ülkemizde en çok işlenen en
klasik irtikap suçu, icbar suretiyle
irtikap suçudur.
21/02/2026
Hukukçu
Yorum Gönder